Geschiedenis

De gemeente Uden heeft in het verleden waarschijnlijk een zestal gilden gehad. Deze afzonderlijke gilden zijn in de loop der jaren verenigd tot een drietal gilden. Op dit moment is het echter nog steeds onbekend wanneer de eerste gilden in Uden zijn opgericht. Wel is bekend in welk jaar er zeker in Uden gilden aanwezig waren!

1. Het Sint Joris en Sint Sebastiaan Gilde.
   Volgens een schrijven van 3 september 1455, stichtte dit gilde (waarschijnlijk het Sint Joris Gilde van voor de fusie met het Sint Sebastiaan Gilde), het Gilde van den oude voetboog, een kapelanij in de kerk met alle plichten omschreven. Een kapelanij is een altaar, gesticht in een kerk of kapel en die door een kapelaan wordt bediend Het betreffende stuk wordt op 13 augustus 1601 gezegeld. Ook in een schijven van 25 oktober 1823 wordt over een kapelanij in de kerk gesproken. Genoemde gilden bestonden dus al vóór 1455.
2. Het Sint Antonius en Sint Catharina Gilde
   Volgens een brief van 15 december 1589 laten 4 dekens en twee wasmeesters van het Sint Catharina Gilde of de "schutterije" binnen Uden een nieuwe schutsbrief autoriseren. De oude schutsbrief is door de oorlog (waarschijnlijk tijdens de 80-jarige oorlog 1568-1648) vernietigd. Het Sint Antonius Gilde had ook tot taak de openbare orde te bewaren bij o.a. kermissen en markten. Het gilde schoot om de zes jaar naar de vogel en had jaarlijks vier diensten. Voor zover bekend was het Sint Antonius Gilde actief in het kerkdorp Volkel.
3. Het Sint Barbara en Sint Lucia Gilde
   Bekend is dat in de oude Sint Petruskerk van Uden 4 altaren stonden, die toehoorden aan de verschillende gilden die toen in Uden aanwezig waren. Door de Gildebroeders van Sint Barbara werd er een altaar gesticht in 1492.
   Volgens een schutsbrief van 11 december 1595 is dit Gilde reeds jaren actief, maar laat nu een Reglement vastleggen om "nu en de ten eeuwigen dage" bestendig voort te bestaan.
   De belangrijkste functies waren: De Koning, twee Wasmeesters, vier Dekens, een Vaandrig en de tijdelijke Rectors des altaars. Van alles werd in het Reglement geregeld: de taakverdeling, de zorg voor bier, het oproepen met trom, het verzorgen van maaltijden, het Barbarafeest vieren en de Koning is "diegeen die op den schutsdag dat vogelken afschiet".Op 9 oktober 1739 - op initiatief van de Koning, twee Wasmeesters, één Vaandrig en vier Dekens - werd het oud-reglement herschreven en opnieuw vastgelegd door de Landtschrijver C.H. van Berchum.
   Op 12 juni 1781 is er weer sprake van een schutsbrief voor de broederschap van Sint Barbara en Sint Lucia in Uden, met een addendum van 3 december 1781. Dit alles omdat deze oorspronkelijke stukken in oorlogstijden in de grond begraven waren geweest.
4. Overige belangrijke gegevens
   Na de Franse tijd riep Koning Willem I op 7 april 1827 het stelsel van dienstdoende en rustende schutterijen in het leven, omdat de schutterijen door de aanwezigheid van militaire garnizoenen in de praktijk voor militaire doeleinden overbodig waren geworden. Als voorbereiding hierop wilde de Regering in 1824 weten hoeveel gilden er op dat moment waren. De gemeente Uden gaf de volgende gilden op met een overzicht van de bezittingen:

• Sint Joris en Sint Sebastiaan Gilde: één voet- en handboog, twee vaandels, één trom uit 1647, zilveren schilden, één rijzadel en toom, één pistool, één vaandel en obligaties.
• Sint Antonius en Sint Catharina Gilde: één vaan, sjerpen, één piek en zilveren schilden.
• Sint Barbara en Sint Lucia Gilde: één vaan, trom, sjerp, piek en een paar schilden.
• Er zijn nog enkele andere documenten bewaard gebleven, zoals:
  • Stukken uit 1785 betreffende problemen met beeldhouwer Petrus Verhoeven over het volgens Verhoeven onjuist toepassen van de Schutsbrief.
  • Een officiële publicatie van 8 oktober 1804 over de "Conditie waar op den vogel of papegaaij is geschoten" door de Schutterije Sint Barbara en Sint Lucia in Uden in dat jaar.

Ondanks verwoede pogingen om gildezilver en andere gildeattributen terug te vinden van bovengenoemde gilden, moet tot op heden worden geconcludeerd dat deze zoektocht geen resultaat heeft opgeleverd.